2. Ảnh hưởng đối với nền kinh tế toàn cầu

Tác giả: Nguyễn Đạt Ân
Chuyên mục: Tin tức, Năng lượng

Tiếp theo phần 1. Khi thùng dầu trơ đáy

Không ai biết được những tác động này đối với nền kinh tế là như thế nào, nhưng khuynh hướng chung sẽ không quá lạc quan.

Lý thuyết kinh tế hiện nay đều dựa dẫm vào các chỉ số tăng trưởng – nơi khả năng đầu tư và sản xuất hàng hóa được xem là vô hạn. Nền kinh tế thị trường truyền thống giả định rằng một khi xảy ra hiện tượng thiếu hụt một nguồn lực hoặc món hàng nào đó trong thương mại và kinh doanh, giá cả sẽ tăng cho đến khi làm giảm mức cầu. Tuy nhiên, ai cũng biết là giá cả tăng sẽ kích thích đầu tư nhiều hơn, làm tăng nguồn cung và đẩy giá hạ xuống trở lại. Mọi thứ được giữ trong thế cân bằng và có thể tóm lại như sau:

“Tính ổn định” kinh tế = tăng trưởng kinh tế = cần nhiều năng lượng hơn hàng năm.

Ít ai hiểu được rằng quy luật này lại không thể áp dụng cho những nguồn tài nguyên năng lượng tự nhiên có hạn. Chúng ta không thể lấy cái có hạn để thu cái vô hạn được. Và cũng chớ nên lầm lẫn giữa công nghệ và năng lượng. Trong lịch sử, con người đã có nhiều cuộc thay thế nguồn năng lượng ngoạn mục: người ta đã chuyển đổi từ dùng củi, than đá, đến dầu và khí đốt. Mỗi bước, nền văn minh loài người lại chế tạo được những công cụ (thời nay còn được gọi dưới cái tên “công nghệ”) để có thể khai thác và tận dụng các nguồn cung cấp hàm chứa mức năng lượng cao hơn và dễ sử dụng hơn. Sau dầu mỏ sẽ là gì? Chúng ta chưa có một giải pháp rõ ràng, một sự thay thế toàn diện và an toàn. Chẳng có một công nghệ hay máy móc nào tự bản thân có thể sản xuất được năng lượng cả. Chúng chỉ có thể hoạt động được nhờ năng lượng mà thôi.

Các chuyên gia kinh tế dự đoán rằng sẽ có nhiều cuộc khủng hoảng dầu mỏ liên tiếp xảy ra trong tương lai, mỗi cuộc khủng hoảng được tạo ra do nhiều nguyên nhân khác nhau: khủng bố, chính trị, chiến tranh hay mức giới hạn sản lượng hàng hóa tiêu dùng. Họ xem xét các tác động đó đối với những lĩnh vực sau đây:

(1) Các nền kinh tế toàn cầu hóa: Một nền kinh tế toàn cầu hóa đòi hỏi điều kiện vận tải giá rẻ. Trừ khi người ta tìm được một nguồn năng lượng khác để thay thế xăng dầu, còn nếu không, khuynh hướng toàn cầu hóa sẽ nhanh chóng tan rã.

(2) Sản lượng và giá cả thực phẩm: giá dầu tăng kéo theo giá phân bón, sản xuất và phân phối lương thực thực phẩm tăng. Mục tiêu xóa đói thiên niên kỷ của Liên Hiệp Quốc sẽ không thể đạt được, vì để đảm bảo lương thực nuôi sống dân số toàn cầu, người ta phải lệ thuộc khá nhiều vào xăng dầu.

(3) Các nước thuộc thế giới thứ ba: khốn khổ thay cho các quốc gia đang phát triển nào vừa phải nhập khẩu xăng dầu và lương thực thực phẩm. Họ sẽ bị cơn bão giá đánh gục đầu tiên.

(4) Các cường quốc: đó sẽ là những quốc gia tiên phong tiến hành cuộc đánh chiếm và duy trì các mỏ dầu chủ chốt cuối cùng. Điều này dễ dàng thôi, vì họ đã có sẵn lực lượng quân sự mạnh mẽ và một chiến lược sẵn sàng.

(5) Giao thông vận tải: 90% hệ thống giao thông vận tải toàn cầu hoạt động nhờ xăng dầu. Trong tương lai, kỹ thuật sẽ làm cho xe hơi và các phương tiện giao thông khác ít hao tốn xăng hơn. Nhưng thế nào đi nữa thì cũng có những giới hạn mà người ta phải tính đến. Dĩ nhiên, ngành hàng không thì tuyệt vọng hơn, bởi lẽ kerosene – chiếm hàm lượng cao trong xăng máy bay – lại chỉ có thể chiết xuất dễ dàng từ dầu thô.

(6) Nguồn cung tiền: nhiều nhà kinh tế học cho rằng dường như không có bất cứ công cụ nào có thể kiểm soát được một nền kinh tế bị suy thoái trong dài hạn. Công cụ kiểm soát kinh tế chủ yếu hiện nay – tỷ lệ lãi suất – thường được dùng nhằm điều khiển nguồn cung tiền để kiểm soát tình trạng lạm phát thường xảy ra bên trong một nền kinh tế đang bành trướng. Nếu lạm phát cao, các ngân hàng sẽ gia tăng lãi suất. Tuy nhiên, về lý thuyết, giải pháp này chỉ đem lại hiệu quả với điều kiện luồng tiền phân phối của hệ thống ngân hàng phải phù hợp với tầm mức của nền kinh tế. Vì một nền kinh tế chỉ tăng trưởng đúng mức khi tỷ lệ lạm phát là chấp nhận được, với luồng tiền phân phối tăng dần với trình độ sản xuất và dịch vụ thực. Trong trường hợp giá trị đồng tiền sụt giảm quá mức sẽ gây lạm phát cực cao và dẫn đến suy giảm kinh tế. Và như thế thì các ngân hàng sẽ lâm vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan: việc tăng lãi suất làm cho nền kinh tế giảm phát (bằng cách bơm tiền từ bên cho vay sang bên đầu tư), có khả năng gây suy thoái và khủng hoảng tiền tệ.

(7) Hệ thống tài chính: hệ thống tài chính thế giới có cơ chế phát hành đồng tiền dựa vào một tương lai “hứa trả nợ”. Nước Mỹ là trung tâm của lề thói kinh doanh này, đặc biệt với hình thức phát hành trái phiếu chính phủ như một khoản cho vay toàn cầu. Hình thức này được cho là sẽ không còn tính khả thi trong tương lai. Nó còn là mối hiểm họa to lớn cho nước Mỹ. Với giá dầu hiện nay, trái phiếu chính phủ Mỹ, đồng USD và các hình thức nợ sẽ hoạt động như một kiểu vòng quay ngựa gỗ. Hiện tượng dầu khan hiếm sẽ đẩy giá USD/thùng dầu tăng. Mức giá cao của xăng dầu đã bơm nhiều USD ra khỏi thị trường Mỹ làm tăng số nợ của chính thị trường này. Khoản tiền “xuất khẩu” trên khiến chính phủ Mỹ phải phát hành thêm trái phiếu và số trái phiếu này được các ngân hàng quốc gia nước ngoài mua lại, khiến số USD phải trả cho các nhà sản xuất dầu mỏ ngoại quốc được đầu tư xoay vòng trở lại Mỹ. Nhưng với giá dầu ngày càng tăng cao như thế, thủ thuật này không thể dùng đi dùng lại mãi được. Chỉ cần nước Mỹ không bán được trái phiếu, giá trị đơn vị tiền tệ giao dịch toàn cầu của họ – đồng USD – bị sụp đổ. Thập niên 1970, trong cuộc khủng hoảng năng lượng, người ta đã từng đốt USD như đốt đống giấy lộn. Cho đến nay, có vẻ như nước Mỹ chẳng hề có bất cứ động thái hạn chế nào đối với nguy cơ trên, và họ sẽ khó có cơ hội rút lui ra khỏi vòng tròn điên đảo này trong tương lai.

(8) Toàn cầu hóa: thế giới đang hướng đến xu hướng toàn cầu hóa với các nền kinh tế và xã hội phức tạp. Bản thân tiến trình toàn cầu hóa đòi hỏi điều kiện kết nối – cả về mặt vận chuyển khối lượng vật chất hàng hóa, văn hóa, và ý tưởng lẫn thông tin. Với chi phí nhiên liệu thấp, chúng ta có thể hoàn toàn thực hiện được tất cả những nối kết này. Chúng ta cũng có khá nhiều giải pháp để tiếp cận các thị trường toàn cầu. Nhưng với chi phí nhiên liệu ngày càng tăng, tất cả các khả năng kết nối này đều khó thực hiện được – ngoại trừ kết nối điện tử. Các ý tưởng và giải pháp tiếp cận thị trường nước ngoài cũng sẽ trở nên mắc mỏ hơn. Sẽ có ít người mua hơn, nhiều doanh nghiệp thua lỗ và các hình thức kinh doanh trở nên đơn điệu. Trong tương lai, các giao dịch mua bán sẽ trở về với thị trường địa phương ở tầm mức nhỏ và giản đơn.

Xem tiếp phần 3. Những lời khuyên khả thi nhất